Een volgende soort preken waar ik op afknap zijn ware preken; ik noem ze ook wel collegepreken. Wat bedoel ik daar mee?

Ware preken zijn preken waar geen speld tussen te krijgen is. Ze worden zó gebracht, dat de hoorder er niets mee kan. Om de volgende redenen:

1. De hoorder wordt niet, nauwelijks of veel te laat in de preek betrokken;
2. De inhoud van de preek kenmerkt zich door algemeenheden, die de hoorder niet of nauwelijks aanmoedigen het er mee eens of mee oneens te zijn. “Het zal wel zo zijn.” Of: “Jaja, nu weet ik wel dat Jezus voor mijn zonden is gestorven of mij ‘met zijn kostbaar bloed gekocht heeft’.”

In de gereformeerd-vrijgemaakte traditie zijn veel mensen met ware preken grootgebracht. De primaire taak van de predikant is dan om schriftgedeeltes inzichtelijk te maken. Alle aandacht komt te leggen op de zogenaamde explicatio (uitleg).
De applicatio (toepassing) volgt dan na het tweede punt (in ieder geval altijd ná de uitleg), is alleen al qua tijd en preekruimte van minder belang dan de uitleg, is vaak goedkoop en gemakkelijk, en van de hoorder wordt vaak teveel gevraagd omdat deze de stap van de uitleg naar de toepassing niet mee kan maken.

De kans is namelijk groot dat de hoorder al vóór de toepassing z’n concentratie kwijt is. Je telt de kerkraampjes voor de vierde keer, denkt aan je werk van morgen of afgelopen week, of je geniet van je laatst gescoorde doelpunt…
Als je dat aan het doen bent, ben je zeer waarschijnlijk naar een ware preek aan het luisteren.

Een voorbeeld. Je luistert naar een preek naar aanleiding van Handelingen 1, 1-3.

Handelingen 1, 1-3 1. In mijn eerste boek, Theofilus, heb ik de daden en het onderricht van Jezus beschreven, 2. vanaf het begin tot aan de dag waarop hij in de hemel werd opgenomen, nadat hij de apostelen die hij door de heilige Geest had uitgekozen, had gezegd wat hun opdracht was. 3. Na zijn lijden en dood heeft hij hun herhaaldelijk bewezen dat hij leefde; gedurende veertig dagen is hij in hun midden verschenen en sprak hij met hen over het koninkrijk van God.

Als een predikant over deze tekst een zogenaamde ware preek houdt, zal hij je zeer waarschijnlijk een thema-verdeling in deze strekking voorhouden:

Lucas omschrijft het werk van Jezus Christus. We letten op:
1. Zijn hemelvaart (vers 2a)
2. Zijn opdracht aan zijn leerlingen (vers 2b)
3. Zijn verschijningen na zijn dood en opstanding (vers 3).

Met allerlei tekstverwijzingen uit OT en NT zal de predikant waarschijnlijk aantonen waar Jezus zijn hemelvaart al aankondigde. Ook zal hij aandacht schenken aan het hoe, wanneer, waar en misschien ook wel het waarom van de hemelvaart. Een zelfde stramien zal hij in punt twee en drie volgen.

Misschien is het je al opgevallen dat de hoorder in deze thema-verdeling totaal niet in beeld komt. Ik denk dat de toepassing in deze preek zoiets zal zijn als: “Ga er net als de leerlingen op uit; durf van je geloof te getuigen (bij punt 2)”.
Je voelt meteen aan dat dit saai en voorspelbaar is. Als je al naar de thema-verdeling kijkt, moet je denken: “Dit wordt een saai college.”

Hoe zou ikzelf dan preken over Handelingen 1, 1-3?
Ik ben zelf niet zo’n voorstander van een thema-verdeling preek (je verklapt namelijk alles al voordat je goed en wel begonnen bent), maar goed, laat ik het eens uit de losse pols proberen. Ik hoop dat je het verschil onmiddellijk proeft.

Zeker weten: onze koning Jezus Christus leeft!
1. Want je hoort nog elke welke week over hem (vers 2b)
2. En je hebt een ooggetuigenverslag in handen (2a en 3a)
3. Laten we dus over dat koninkrijk van God praten (3b)

PS. De verdeling kan nog pakkender (want dat wil een predikant vaak bereiken: een kapstokje waaraan je de preek simpel kunt ophangen, en dus onthouden). Dus:

Zeker weten: Onze koning Jezus Christus leeft!
1. We luisteren nog steeds naar hem
2. We lezen nog steeds zijn ooggetuigeverslag
3. We praten nog steeds over zijn koninkrijk