[Zowel mondeling als via de mail kreeg ik naar aanleiding van de dienst van gistermorgen kritiek op het gebruik van de wet. Ik word daar verdrietig en boos van. Daarom schrijf ik deze blog, zodat ik mensen daarheen kan verwijzen - want deze kritiek zal ik binnen ons kerkverband vaker krijgen]

De wet van God is goed. Om de simpele reden dat het een document is dat God eigenhandig geschreven heeft. Mozes moest het bij God op gaan halen. Het zijn 10 geheimen die je tot in de eeuwigheid bezingen kunt. Ja, écht lang dus: Psalm 119!

Maar ja, hoe ga je er mee om (en hoe niet, volgens mij)?

Ik weiger de wet steevast voor te lezen als een statisch document. Waarom? Omdat de gemiddelde kerkganger de wet kan dromen (voordat-ie de kerk in komt).
Als mensen tegen me zeggen dat de wet letterlijk voorgelezen moet worden, “omdat het Gods Woord is”, denken zij te star en te normatief over de omgang met de Schrift. De wet moet niet voorspelbaar, maar goed en met het oog op relevantie gebruikt worden. Dit houdt in, dat een thema van de dienst een toegang biedt tot een wetsbehandeling die to the point is. We lopen als het ware om de wet heen en kunnen hem benaderen vanuit allerlei ingangen. Net zoals we God zelf op allerlei manieren en van allerlei kanten mogen ontdekken.

Mensen die menen dat de wet wekelijks letterlijk voorgelezen moet worden, zouden de (woorden van de) wet weleens liever kunnen hebben dan de bedenker van de wet: God. Die mensen zijn eerder religieus dan godsdienstig; ze zoeken hun heil in de vorm of het bekende gebruik, en niet in God zelf (vergelijk Kolossenzen 2: eigenmachtige godsdienst).

Een ander punt is de eenzijdige toepassing van de wet. Op grond van Zondag 2 van de Heidelberse Catechismus (’Waaruit kent u uw ellende? Uit de wet van God.’) willen veel mensen blijkbaar horen dat ze zondig zijn en door Jezus Christus vergeven worden. Week in, week uit.
Dit getuigt van een versmalde – en een gevaarlijke, wellicht onchristelijke – toepassing van de wet. Want als je wekelijks hoort dat je onder het nulpunt gedaald bent (door je zonden) en door Christus weer naar het nulpunt teruggetrokken wordt (vergeving), dan raak je óf afgestompt op de wet óf depressief.
Ik bedoel: als ik op zondag al weet dat ik de zondag daarop weer slecht ben geweest en opnieuw vergeven moet worden, waarom zou ik dan nog groeien in geloof? Waarom nog bidden om Gods Geest die me vernieuwen en heiligen wil? Het heeft toch geen zin!
Zo creëer je mijns inziens een ‘vrijgemaakt’ christendom dat zegt: de beste christen is hij die het slechtst over zichzelf denkt (want hem wordt namelijk het meest vergeven!).

Let op: ik zeg niet dat de wet niet a la Zondag 2 (zonde-vergeving) benaderd kan worden. Het is goed om dat geregeld wel te doen, want het geeft – als je het goed en authentiek brengt, hoor – ontzettend veel inzicht in de mens en in God.
Maar ik roep vrijgemaakte voorgangers op om de hoorders te verrassen en verwonderd te laten staan. Niet door allerlei trucjes, maar door hun de Gód van de wet voor te houden. En vanuit deze God (niet vanuit de regel; geen moralisme!) de mens zichzelf laten ontdekken. Dus stoppen met een voorgekauwde, afgestompte en uitgemolken toepassing van de wet, wat een leven met God zou moeten karakteriseren.

Hieronder volgen wat opties die met het oog hierop gebruikt kunnen worden

1. Laat zien dat de wet wel uit de gedachten van déze God moet voortkomen (is meteen een toepassing van het eerste gebod).
2. Benader de wet vanuit het thema dat je in je dienst behandelt. Bijvoorbeeld: vertrouwen, liefde, oordeel, vergeving, heiliging, vriendelijkheid. Het zal je grote inzichten opleveren, een psalm 119-ervaring.
3. Pak een onderwerp uit de Bergrede van Jezus (Matteüs 5-7) en laat zien hoe hij de wet radicaal toepast. Bedenk goed dat Jezus’ publiek ademloos naar deze Jezus luisterde, want ‘hij leerde hen niet zoals hun moraalridders’.
4. Heb de vrijmoedigheid om één gebod (van de 10) wat uitvoeriger te behandelen, bijvoorbeeld als het thema van de dienst dit toelaat. Je hoeft niet per se te wachten tot de uitvoerige behandeling van dat gebod in de Heidelbergse Catechismus.
5. Behandel de wet eens vanuit de vier basisemoties van de mens: boos, blij, bedroefd en bang.
6. Behandel de wet eens vanuit een theologische discipline: missionair (elenctiek!), pastoraal, ethisch, dogmatisch (houd het bij één gebod bij de laatste twee!).

Kortom: verwonder je als voorganger eerst zelf – ik zie bepaalde dominees nu terugdeinzen: “Sinds wanneer moet dat?” – en laat vervolgens de gemeente zich verwonderen over de God van de 10 geheimen voor de mensheid, belichaamd in Jezus Christus.