Jezus vertelt een verhaal over een rijke man die zijn vermogensbeheerder moet ontslaan. De baas heeft namelijk ontdekt dat zijn werknemer dat vermogen veel te gemakkelijk door zijn handen laat glippen.
De beheerder ziet na het slecht-nieuws-gesprek geen toekomst voor zichzelf in een andere baan. Donkere wolken stapelen zich op, hij ziet zichzelf al in de goot liggen en dagelijks door het prak en de straten struinen. Daarom vraagt hij zich vooral – voordat hij daadwerkelijk ontslagen wordt – af hoe hij ervoor kan zorgen dat hij zich sociaal staande kan houden.

Hij besluit naar de schuldenaars van zijn baas te gaan. Hij paait ze door de openstaande schuld te verlagen.
Ook dat wordt natuurlijk door de baas ontdekt, maar – verrassend genoeg – prijst de baas zijn bijna ex-werknemer om zijn slimme handelwijze.

Geld, bezit, rijkdom is op zich geen probleem. (Er kleven alleen risico’s aan die een mensenziel ongelooflijk kunnen aantasten.)
Jezus leert zijn leerlingen een manier-van-omgaan-met-geld aan. Hij zegt: “Maak vrienden met behulp van de valse mammon (=geldgod).” Geld en rijkdom is geen doel op zich maar een middel met het oog op iets groters – zoals vriendschap.
Anders gezegd: Jezus leert mens aan geen vriend te worden van geld en bezit, maar er vrienden mee te maken. (Je zult dan ook vanzelf ontdekken of je nieuwe vrienden het om jou of om je geld te doen is.)

De test of de mens deze manier van leven accepteert, vindt plaats in de toekomst. Jezus: “Maak vrienden met behulp van de valse mammon, opdat jullie in de eeuwige tenten worden opgenomen wanneer de mammon er niet meer is.”
Ooit verdwijnen de pinpassen, het papiergeld en de klinkende munten voorgoed. Dan wordt, volgens Jezus, duidelijk met wie wij vriendschappen zijn aangegaan. En of we, zonder geld, in de kou staan en doelloos om ons heen staan te staren.

Ik vind het een prachtig verhaal. Want het laat vooral zien hoe Jezus zelf is. Zonder het hardop te zeggen is hij die rijke man, de big boss. En het gegeven dat hij zijn vermogensbeheerder niet afbrandt maar prijst om zijn slimme handelwijze geeft een geweldige inkijk in de manier waarop hijzelf (en dus ook God, zijn Vader) met bezit en vermogen omgaat.

Vroeg op, kids klaarmaken, eten, naar de kerk, Naomi laten dopen, thuis een klein doopfeestje, daarna een lang interview voor De Dertiende Man, vervolgens snel omkleden voor de kerkdienst in de Kandelaar die ik mocht leiden. In die dienst sprak ik ook nog ’s over de hemel en de hel.

Dus ja, het was me het dagje wel.
En het was vooral leuk. Ik werd de hele dag achterna gezeten door een camera(man), regisseur en geluidsman. Leuke, boeiende gasten.

In de preek ging het dus over hemel en hel. Vooral een onderwerp als de hel houden christenen liever op afstand. Ik denk om de volgende redenen:

1. Ze vinden het niet fijn om arrogant over te komen, als we (moeten) zeggen dat wij naar de hemel gaan, en anderen niet. Omdat die ander niet als wij geloven.
2. Ze kunnen denken dat de Bijbel er totaal niet duidelijk over is. Als het over hemel en hel gaat, hoor ik allerlei stemmen uit zowel heden als verleden die tegen me zeggen: “We moeten zwijgen, God gaat over hemel en hel.”
3. Ze kunnen denken dat hemel/hel een dogmatisch onderwerp is. Je kunt er pas wat over zeggen als je een afgestudeerd theoloog bent.

Toch kun je zonder hoogmoed over de hel spreken (alternatief: doe ‘t bewogen), is de Bijbel er behoorlijk duidelijk over (Jezus voorop) en is het allesbehalve dogmatiek (maar gewoon goed Bijbellezen).

Het punt dat ik maakte was dat de hel een keuze is. ‘Ga ik naar de hel?’
Nee, alleen als je dat wilt.

Jezus’ verhaal over een rijke man en een arme bedelaar stond centraal (Lucas 16). Hieronder is de preek na te lezen. Het heeft mezelf erg verder geholpen in het denken en spreken over hemel en hel. Misschien en hopelijk de hoorders en lezers ook.

Lucas 16, 14-31 [Jezus over koninkrijk en dodenrijk]

Een dertiental noten was druk met elkaar in gesprek. Ze hadden het over hun nieuwe muziekstuk en hun eigen specifieke rol daarin.
Helaas werd de sfeer naarmate de discussie vorderde grimmiger. Bes was de aanstichter, de grootste stoker.

Bes: “Ik begrijp niet waarom jullie overwegen het nieuwe lied zonder mij te spelen. Ik kan een lied gevoeliger maken, mooier ook.”
A reageerde: “En ik begrijp niet waarom jij jezelf altijd zo belangrijk maakt.”
Bes: “Dat komt omdat ik de beste ben.”
“Nee, jij bent de bes”, reageerde A. “Waarom hoor je altijd meer dan nodig is? En, bovendien, ik kom nog altijd vóór jou, dus ff dimmen, graag.”
“Sorry hoor, A, maar als ik jou niet kon verhogen, stelde jij helemaal niets voor.
“Jij verhoogt mij niet! Jij verlaagt B, je verhoogt mij niet…
“Ach, hoe het ook zij, ik maak jou in ieder geval mooi.”
“Mooi? Jij mooi? Nu snap ik weer”, zei A, “waarom ik jou veel liever mol dan bes noem. Je bent niet alleen doof maar ook hartstikke blind, man!”

U begrijpt, de noten werden weer eens gekraakt. Maar niet alleen A en Bes – alias de Mol – hadden het met elkaar aan de stok. Ook de anderen konden elkaar niet luchten of zien.

D: “Ik kan jou onderhand niet meer luchten of zien, C.”
“O”, zei C, “en waarom dan wel niet?”
“Gewoon, omdat jij altijd zo bazig op me overkomt. Je hebt veel te vaak het eerste woord, je noemt jezelf altijd en maar al te graag de grondtoon van de muziek, het begin van alles.
“En dan voel jij je natuurlijk tekortschieten, is het niet? Alsof jij er niet toe doet. Accepteer dat nou gewoon, jongen. Je mag er gewoon zijn. Zonder jou, D, ben ik en zijn de anderen maar van weinig waarde, hoor.
“Kijk, dat bedoel ik nou”, zei D. “Die toon van jou. Zo belerend. ‘Accepteer het nou. Zonder jou stel ik niets voor.’ Je profiteert van me, C, meer niet! Je bent alleen maar blij met mij met het oog op je eigen geluk. Door mijn bestaan bevredig ik het jouwe.”
C zuchtte, en bromde wat.

Ook F en G waren de grootste vrienden niet meer. G werd door F gehaat omdat er een beroemde sleutel naar hem vernoemd was, waarmee G, volgens F dan, altijd iets te zelfvoldaan zwaaide. Uiteraard in zijn rechterhand. En zo losjes, dat G door de anderen gekscherend Gay werd genoemd.)

En zo discussieerden en zeurden en bromden de noten wat af. Van het muziekstuk kwam weinig terecht.
Totdat er een stem te horen was. Een onopvallende.

“Jongens, stop nou ’s, luister ’s, kijk ’s naar mij. Ik ben Fis.”
Bes: “Jij bent vies? Ga je dan wassen!” [Gelach, en zowaar waren er even vrolijke noten te horen]
A: “Nee, dove, Fis zegt-ie, met een f!
Jou horen we niet vaak, Fis. Wat wil je ons zeggen?
Fis: “Ik denk dat ik jullie allemaal terwille kan zijn, en de vrede onder ons kan herstellen.”
“O, is dat zo?” reageerden G en D in koor.
“Ja, wie mij leert kennen, met mij speelt, zal leven, ook al voelt hij zich achtergesteld, anders geaard, of meent hij of zij belangrijk te zijn.
Fis keek naar Bes, en zei met een glimlach: “En zelfs een blinde en dove mol komt tot zijn bestemming.”

Fis keek de andere noten aan, keerde in zichzelf en begon zichzelf te spelen. Urenlang, totdat hij niet meer kon, ophield en stil werd.

De anderen probeerden hem wakker te schudden, vooral zijn buren F en G. Maar Fis gaf geen krimp. Het leek alsof hij van de wereld was, van de toonladder gevallen.

“Hij doet ‘t niet meer”, zei F met tranen in zijn ogen.
“Hij was ons gezeur meer dan zat, denk ik” zei A schuldbewust.
“Maar wat moeten we zonder onze Fis?” zei Bes.

De noten waren in rouw. De discussie was veranderd in een stilte, vol schaamte.
Bijna leek het gesprek weer op gang te komen, toen ze naast hen een stem hoorden:

“Het is mij, Fis!”
“O, je doet ‘t weer!” riep iedereen blij, en eenstemmig.
“Ja, ik ben weer in town. Maar, beste noten, zullen we nu dan doen waarvoor we bestaan? Lekker spelen, met elkaar?”
“Ja, is goed, Fis, sorry dat we je zo’n pijn hebben gedaan” zei C, uiteraard namens de groep.
“Het is al goed,” zei Fis,” maar noem me maar geen Fis meer.
“O, maar hoe dan wel?” vroeg Bes als eerste.
“Noem mij geen Fis meer, noem mij Het Kruis.”

Ik kom daarvan twee vormen tegen die ik ook in mijn eigen leven herken(d heb).

1. De eerste manier om jezelf voor God te rechtvaardigen is om voorbij te lopen aan je egocentrische en vaak duistere manier van leven en denken. Steeds vaker hoor ik dat als Christus in je leeft, begrippen als ‘zonde’, ‘bekering’ en ‘berouw’ naar de achtergrond verdwijnen.
Laat ik vooropstellen dat een mens die in Christus is, vrij is. De veroordelende kracht van de zonde bestaat niet meer, want tenietgedaan aan het kruis van Golgota.
Dat betekent alleen niet dat je geen zonde meer kent of voelt in je leven met Christus. Iemand als Paulus schrijft in Romeinen 7 dat hij zichzelf een “ellendeling” vindt. En in andere brieven laat hij zijn medechristenen weten hij dat hij niet opgehemeld moet worden vanwege zijn geloof en prachtige brieven, want hij was een vervolger van de christelijke gemeente.
Zulke gitzwarte conclusies kun je alleen trekken als Christus in je leeft.

Juist wie in Christus is, en zijn Geest ontvangt, ontdekt hoe zwart en zondig hij van nature is. Jezus is namelijk het licht (van de wereld), dus als hij op je begint te schijnen… “Wees mij zondaar genadig!”

Zelfrechtvaardiging = ontkennen van je zondige aard, waardoor je je recht moet praten of recht moet denken voor God. Anders gezegd: je vult Gods genade structureel aan.

2. Een tweede manier die m.i. vaker voorkomt, is de tegenovergestelde weg. In plaats van je zondige aard te ontkennen of niet te benoemen, benoem je die veel te vaak, of altijd.

Er gaat geen gebed voorbij of je ‘belijdt’ je zonden, ook als je er niet één kunt bedenken. Je praat jezelf zo zwart mogelijk voor God, of je (lees: God!) keurt je gebed pas goed als je jezelf even goed in een kwaad daglicht hebt gesteld.
“God, ik ben zo slecht, ik heb te weinig aan u gedacht, en ik had meer voor u moeten doen, sterker moeten zijn, enz. enz.”

Door je jezelf zo voor God te plaatsen hoop je dat God je alsnog genadig wordt. En hij moet wel, denk je, omdat je je toch kleinmaakt voor hem..?

Zelfrechtvaardiging = het plichtmatig benoemen van je zondige aard om God daarmee voor je (reddings)karretje te spannen. Anders gezegd: je doet Gods genade structureel tekort.

Trucjes hebben geen zin. Oftewel: heb je geen zonden gedaan, belijd ze dan ook niet, maar “dank hem in al je gebeden.”
Wees gewoon eerlijk tegen je Vader. En geef hem de eer als je ervan geniet dat Christus – door zijn genade en Geest – in je leeft.

Een broer en zus in Christus hebben me willen chauffeuren, en dat lukte hen zelfs door afgezet en doolhof Hilversum heen. Bedankt, Christine en Albert!

De kerkdienst in de Veenhartkerk vond ik een verademing. Lekker ontspannen zingen voor de Heer, een uitstekende gastvrouw (maar ja, wat wil je als je Heek van achteren heet…), een puike muzikale leiding (Deployed is de naam), heerlijk evangelie, en dat alles in een lekkere, ontspannen sfeer.

Ik hoefde alleen maar te (s)preken en mocht, aan het eind, een prachtige zegen opleggen. Ik vind het heerlijk om als prediker hoorder onder de hoorders te blijven.

Deployed is een band die vorig jaar in Thailand is geweest, in Pattaya, een stad die één groot openlucht-bordeel is. Er wonen 110.000 burgers waarvan er zo’n 50.000 in de prostitutie werken. Ongelooflijke cijfers!
De band heeft daar in de grootste bordeelbar en in en rond het opgerichte Tamar-centrum Jezus’ naam bezongen en grootgemaakt. Gewoon spelen, hoewel… gewoon, de band voelde de duivelse duisternis om hen heen.
Ze kregen de kracht om het te doen, want het licht wint het van de duisternis. Ze speelden, en dat allemaal met één gewenst doel: de meiden en vrouwen bevrijden uit de seksslavernij. Een van de nummers die ze zongen heet ‘God of the city’ en kun je hier beluisteren.

De groep wil dit najaar terug naar Thailand (zal ik meegaan?), heeft daarvoor geld nodig, en daarom willen ze met hun verhaal de kerken rondgaan. Ik mag hun vaste prediker daarbij zijn.
(Dus, mocht u dit lezen, en zou u hun verhaal in een van uw kerkdiensten willen horen, reageer: deployed@davidium.nl!)

Hieronder is de preek na te lezen en te beluisteren die bij de tour hoort:

Handelingen 20, 32-35 [Geven maakt gelukkiger dan ontvangen]

Een kanttekening die ik hierbij maak is dat het zou kunnen zijn dat ik in de loop van 2010 in een nieuwe setting samenkomsten ga leiden. Mocht ik een afspraak met uw gemeente hebben staan, dan zal ik me tijdig bij u afmelden.
De nieuwe setting krijgt mijn voorkeur.

Hieronder de data waarop ik ben te boeken:

29 augustus:
Ochtend: BEZET (Doopdienst Naomi in de Boogkerk in Amersfoort-Nieuwland)
Middag: Amersfoort-Centrum (17.00 uur)

5 september:
Ochtend:
Middag: Amersfoort-Emiclaer (15.00 uur)

12 september:
Ochtend: BEZET
Middag:

Enzovoort. Zo goed als alle volgende zondagen kan ik ook nog ingeboekt worden.

‘Ik heb gezocht naar iemand die een muur om de stad kon bouwen, die voor het land in de bres wilde springen, opdat het niet zou worden vernietigd – maar zo iemand heb ik niet gevonden. Dus vervloekte ik hen…’ Met alle gevolgen van dien.

Dat klinkt en is ook heftig, als je vervloekt wordt. Vooral als het perspectiefloos is. Ik hoor dat zo nu en dan om me heen, bijvoorbeeld op het voetbalveld. ‘Krijg toch de tering!’ of ‘Loop naar de hel!’. Ook Nederlanders weten wat vervloeken is.
God vervloekt dus ook, maar niet op bovenstaande wijze. God vervloekt met een doel. Als hij zijn volk vervloekt, verwoordt hij dat bijvoorbeeld zo (Ezechiël 22, 15):

‘Ik zal je verdrijven naar verre landen en verspreiden onder vreemde volken; ik zal een einde maken aan je onreinheid.’

God is dus nooit in paniek geweest, maar wist destijds al wat hij aan het doen was.

Toch blijft het triest dat God niemand kon vinden die Jeruzalem kon beveiligen tegen al het vunzige gedrag. Want dat wil God eerst. Voordat God vervloekt, zoekt hij naar andere oplossingen, in dit geval naar profeten, priesters, leiders die opkomen voor het volk en de vinger op de pijnlijke plek leggen. Maar hij kon er geen één meer vinden.

Totdat God – uit ons gezichtspunt bekeken – zijn trukendoos opendeed. Hij liet het Kerst worden, en het onmogelijke gebeurde en van de ene dag op de andere lag er een kind in een voerbak, een uniek wezen: een goddelijk kind, zonder biologische vader.
En dat kind groeide op, werd volwassen, en besloot dat te doen waarnaar God – die hij zijn Vader noemde – al die tijd naar op zoek geweest.

Iemand, die een muur om mensen kan bouwen.
Iemand, die voor mensen in de bres wil springen.
Iemand, die ervoor kan zorgen dat mensen niet vernietigd worden door zichzelf langzaam maar zeker te vernietigen.

Jezus is zijn naam. De muur om mijn leven. Dat geloof ik. En, beeldend verwoord, geloof ik dit:
Als Jezus een (muur om de) stad is, dan ben ik in hem.

In de mens, zijn eigen Zoon Jezus heeft God iemand gevonden die aan zijn verlangen voldoet: redding van de mens. Waarom Jezus die redder is? Dat blijft ergens heel vaag, onbegrijpelijk en onverklaarbaar, maar ik weet dat deze Jezus zich in mijn plaats liet vervloeken toen hij zich liet vermoorden aan een kruis buiten Jeruzalem. (’Want op een gehangene rust Gods vloek’, Deuteronomium 21, 23. Vergelijk Galaten 3, 13.)

Het is een vervloeking met een doel. Jezus liet zich vervloeken, zodat de nieuwe mensheid niet vervloekt zal worden. En zolang ik, door Jezus’ liefde aangespoord, mijn leven toevertrouw aan Jezus, zal ik nooit vervloekt worden of ‘naar de hel moeten lopen’.

Behalve als ik dat laatste wil. Als ik Jezus niet wil accepteren als mijn Heer en redder.
Kies ik voor mezelf of voor wat ik in deze wereld kan bereiken, kies ik voor een leven buiten Jezus om, dan zal hij tegen mij zeggen: “Oké, mijn Vader en ik nemen je serieus in die keuze, dan moet je het zelf maar weten. Zoek het dan – tot ons verdriet – maar zelf uit!”

Maar ja, soms zijn er van die dagen dat het allesbehalve soepel gaat. En hoewel ik behoorlijk zelfkritisch ben aangelegd – daar ontkomt een serieuze calvinist niet aan… – ligt dat niet altijd aan mij. Er lopen namelijk van die spelers rond die niet op het veld zijn gestapt om hun favoriete spel te spelen. Dan loop ik negentig minuten rond met zeurende, zuigende en schoppende gasten. Er is niets aan te doen, maar soms loopt er een te groot percentage geboefte rond binnen de grote, groene rechthoek.
En als ik dan echt pech heb, werken de trainers ook niet mee. Krijg je opeens met stokers in plaats van liefhebbers te maken.

De uitdaging wordt in zulke wedstrijden natuurlijk groter om de boel in het gareel te houden, en m’n hele arbitrale trukendoos moet dan ook opengetrokken worden.
Maar soms raakt die doos leeg, in die zin dat er alleen nog maar (veel) kaarten getrokken kunnen worden. En neem van mij aan: drie gele kaarten geven in vijf minuten is niet leuk voor een scheids, niet in de laatste plaats omdat de sanctie dan, in ieder geval voor mijn gevoel, z’n doel voorbij schiet. Ik wil geen kaarten trekken, ik wil dat het negatieve gedrag ophoudt.

Ik moet die straf natuurlijk wel gedecideerd blijven uitdelen. Gewoon denken: “Oké, als het zo moet, dan incasseer je ook maar! En als je dan nog niet normaal blijft doen – alsjeblieft; je tweede waarschuwing: m’n veld af!”

—

Iets van zulke scheidsrechterlijke ervaringen meen ik te zien bij zowel God, de Vader van Jezus Christus, als bij Jezus zelf. De Vader is dan alleen niet de scheidsrechter maar het hoofd van de scheidsrechters. De Dick van Egmond, de huidige scheidsrechtersbaas. De spelers zijn het volk Israël. En Vader wilde niets anders dan dat zijn volk speelde, leefde, genoot van het leven dat hij voor hen had uitgedacht en gecreëerd.
Maar teveel spelers maakten naarmate de tijd vorderde een bende van het leven. En de scheidsrechters die de Baas had aangesteld traden niet op, en deden net – zoals scheidsrechters dat zo goed kunnen – alsof hun neuzen bloedden.

En Vader zag het aan, en zei: “Oké, ik wil het niet, maar ik kan niet anders. Als het zo moet, zoek het dan maar zelf uit.”

Ezechiël 22, 29-31 Het volk gaf zich over aan uitbuiting en diefstal, het onderdrukte de machtelozen en de armen, het buitte de vreemdelingen uit en deed hun geen recht. Ik heb gezocht naar iemand die een muur om de stad kon bouwen, die voor het land in de bres wilde springen opdat het niet zou worden vernietigd – maar zo iemand heb ik niet gevonden. Dus vervloekte ik hen, met het vuur van mijn toorn vernietigde ik hen, ik liet hun daden op hun eigen hoofd neerkomen – zo spreekt God, de HEER.”’

Vanmorgen hield ik de preek die ik vorige week zondag in Amersfoort-Hoogland en Nieuwland hield. Iets aangepast, dat wel, na goede feedback.

‘Het nieuwe leven’ heb ik die preek als titel meegegeven. Het gaat over het gesprek tussen Nikodemus en Jezus. In dat gesprek komt Jezus met een beeld op de proppen waarvan je in eerste instantie denkt: wat moet ik in vredesnaam met het begrip ‘opnieuw geboren worden’? Ik begrijp Niko’s reactie wel: “Moet een mens dan voor de tweede keer…?”

De preek is hieronder na te lezen.

Johannes 3, 1-9 [Het nieuwe leven]

De oude preek over Jakob, Lea en Rachel kun je via de Categorieën (Preken) hiernaast ook wel vinden, maar ach, gemak dient de mens, klik hier maar gewoon.

De manier waarop je je publiek in de kerk aanspreekt is van onschatbaar belang. Een vuistregel daarvoor lijkt me deze: Houd je aan de kleur van de Bijbeltekst die je behandelt. En dan zijn er volgens mij drie verschillende manieren van aanspraak:

1. De voluit directe aanspraak (’de gebiedende wijs-preek’)
Veel preken staan onder een thema. Daarbij valt me vaak op dat dit thema in de gebiedende wijs wordt geformuleerd als in de behandelde Bijbeltekst deze gebiedende wijs in geen velden of wegen te bekennen is. Zoals “Leef als Jozef!” (als het over Jozefs leven gaat) of: “Wees gelukkig met Jezus!” (als het begin van Jezus’ bergrede centraal staat).
Met een gebiedende wijs als inzet is op zichzelf genomen niets mis, maar het is maar de vraag of je daarmee recht doet aan de tekst die je behandelt. Kijk, als God wil dat we ‘als een Jozef’ leven, dan had hij dat wel zo overgeleverd. God heeft daarentegen het verhaal van Jozefs leven laten optekenen. En dat is een levensverhaal dat van begin tot eind door God geregisseerd wordt, zelfs als je lange tijd de indruk hebt dat God ver weg is.

Het lijkt me verstandig om gebiedende wijs-preken te beperken tot die teksten die in de gebiedende wijs staan. Als Paulus zegt dat de Heer onze vreugde moet blijven (Filippenzen 4,4), zou het vreemd zijn als dit niet de insteek is van van de uitwerking, de preek.
Heel anders loopt het bij de verhalen in de Bijbel. Dan kun je in de meeste gevallen beter kiezen voor:

2. Spiegeling
Afgelopen zondag maakte ik hiervan een mooi voorbeeld mee. De preek ging over Jakob die, wanneer hij naar zijn oom Laban afreist, constant zijn eigen leven en sores in het middelpunt blijft zetten (Genesis 29). Dit verhaal werd vergeleken met het verhaal van Eliëzer, de knecht van Abraham, die jaren daarvóór dezelfde reis als Jakob maakte. Maar Eliëzer zette bij alles wat hij deed de HEER in het middelpunt van zijn leven (Genesis 24).

De prediker legde dit knap en relevant uit, en het enige wat hij van de hoorder verwachtte was dat hij/zij zijn eigen leven spiegelde aan dat van Jakob en Eliëzer.
Hij sprak de gemeente hierop niet aan, vulde ons leven niet in. De hoorder moest zelf aan de slag.
Perfecte spiegeling.

Jezus, de meester, doet dit zelf ook. Het bekendste voorbeeld daarvan is zijn verhaal over ‘De vader en zijn twee zonen’ (Lucas 15). Jezus vertelt dat verhaal en… laat het daarbij.
De Farizeeën en allen die er kritiek op hadden dat Jezus het uitschot van de samenleving opzocht, hadden zichzelf aan zijn verhaal te spiegelen.

3. Individueel aansprakelijk maken
Wanneer je in een grote groep (als de kerk) spreekt, kun je natuurlijk in de wij-vorm spreken. Voordeel daarvan is dat het samenbindend werkt. We staan met z’n allen voor dezelfde Heer.
Het nadeel daarvan is dat de hoorder zich in de massa kan verschuilen. Juist door het verkondigde wij-gevoel bestaat het risico dat je eerder iets aangepraat wordt dan dat je jezelf voelt aangesproken. Als je bijvoorbeeld hoort dat God ‘ons uit genade vergeven heeft’ kan je dat het idee geven dat jezelf niet veranderd hoeft te worden. Je kunt opgaan in de vergeven massa zonder dat je berouw hebt van of wilt stoppen met je eigen zonden.

Van Jezus heb ik geleerd dat je als prediker ook geregeld mensen individueel aansprakelijk moet maken. Dat werkt vrij eenvoudig. Je spreekt de gemeente namelijk niet in de wij-vorm aan, maar in de wie-vorm.
‘Wie van jullie zonder zonde is, laat die als eerste een steen naar haar werpen’ (Johannes 4, 7) is een uitspraak aan het adres van een groep mensen, maar Jezus spreekt iedereen persoonlijk aan. (Had Jezus iets gezegd als ‘Jullie zijn allemaal slecht als jullie haar stenigen’, dan had niemand aan introspectie gedaan en was de vrouw alsnog gestenigd, en had Jezus zelf ook op de vlucht moeten slaan.)
Jezus gebruikt deze wie-vorm meer dan regelmatig, en bij goed gebruik (qua inhoud en timing) werkt hij altijd.

Zelf hanteer ik een vrij directe manier van preken, misschien wel vaker dan nodig is. Juist door de verschillende klankkleuren van een Bijbeltekst serieus te nemen, leer ik mezelf aan op variërende manieren de hoorders te benaderen.

Wat dat betreft lijkt het me gemakkelijker om te preken in nieuw op te richten gemeentes dan in de Gereformeerde Kerken vrijgemaakt. Nieuwe hoorders zijn in tegenstelling tot een (groot?) deel van de GKv’ers niet of minder voorgesorteerd en vooringenomen, en waarschijnlijk dus ook ontvankelijker en nieuwsgieriger.
In ieder geval vind ik het heerlijk om vanuit niet-christelijke kant niet de verwachte opmerkingen en vragen te krijgen. Houd een (spannende) preek in de GKv, en je weet bij voorbaat wat soort reacties je krijgt. (Krijgt een prediker nooit reacties, dan weet hij dus waaraan dat ligt.)

Ik vind het fijn om opbeurende en positieve reacties te krijgen. Dat gebeurt natuurlijk ook.
Andersoortige reacties die ik krijg, zijn alsvolgt te onderscheiden:

1. Dogmatische kanttekeningen. Wanneer ik de bordjes al dan niet bewust scheef ophang, kan ik erop wachten mails te krijgen waarin de materie dogmatisch rechtgetrokken moet worden. Een deel van de GKv’ers, zo vermoed ik, wil niet meegenomen worden met het gelezen Bijbelgedeelte maar kloppende, (over)bekende en dogmatische waarheden aangehoord krijgen. Alsof elke Bijbeltekst, elke zijstraat, op dezelfde hoofdweg moet uitkomen.
Discussies hierover worden vaak gevoed door valse dilemma’s en verzanden geregeld in vermoeiende haarkloverijen.
Ik vind het zowel spannender als beter om elke Bijbeltekst haar eigen kleur aan het christelijk geloof (en aan onze niet in een afgemeten hokje passende God) te laten geven. Dat geeft het christelijk leven dynamiek en voorkomt dat je opgezadeld wordt met een handzaam evangelie waarvan je nooit schrikt (vgl. Filippenzen 2, 12, bewust in NBG ‘51-vertaling: vrezen én beven).

2. Eenzijdige nadruk op Gods liefde. Niet alleen ik maar ook menig ander GKv’er is opgegroeid met wettische en vermoeiende prediking waarin weliswaar veel nadruk werd gelegd op Gods prachtige verbondsbeloften, maar ook aan de zogenaamde ‘eis van het verbond’. Je moest geloven, “maar ook…”. Geloof en geestelijk leven werden hierdoor zover uit elkaar getrokken dat moraliserende prediking in veel kerken gemeengoed werd.
In de jaren ‘90 kwam hier terecht reactie op. Een boekje als ‘Feest van genade’ vond gretig aftrek in de GKv, en heeft voor velen gelukkig erg verlichtend gewerkt. Ook de theologische invloed vanuit Anglicaanse hoek heeft ons toch wel wat eenzijdige, vrijgemaakte denken goed gedaan.

In de bijna twee jaar dat ik nu preek, meen ik een bepaalde verlegenheid en eenzijdigheid onder de kerkleden te bespeuren. Aan de ene kant willen we graag en terecht blijven horen dat God van ons en de wereld houdt, aan de andere kant merken we ook dat er in veel van onze gemeentes niets of weinig gebeurt. We horen mooier of beter evangelie, maar de uitwerking ervan blijft achterwege.

Nu is het volgens mij zo dat menig prediker de crisis in de GKv niet erkent. Maar ik denk ook dat menig prediker dat wel doet, maar met zijn handen in het haar zit. Het evangelie van Gods liefde wordt aan de man gebracht, maar de vraag knaagt: hoe preek je in vredesnaam direct? Hoe spoor je mensen aan, hoe waarschuw je goed? Hoe gebruik je de gebiedende wijs in de preek, zonder opnieuw het geestelijk leven los te koppelen van het geloof in Christus?

Ik hoor weinig preken waarin predikers nog met de vuist op tafel durven te slaan. Veel vaker, is mijn indruk, wordt er (uit angst, uit veiligheidsoverwegingen?) gespiegeld en niet meer rechttoe-rechtaan verkondigd waarop het aankomt. Ook hoor ik regelmatig dat je als prediker gewoon Gods liefde moet preken, en dan zul je vanzelf wel zien of er wat in de gemeente gebeurt. U zult begrijpen dat ik dit een te gemakkelijke houding vindt; een lui profiteren van het Heidelbergse Catechismische ‘het kan niet anders of’.
Liefde heeft ook een keerzijde, namelijk gekrenkte liefde. En dat moet gezegd.

Ik merk dat mensen enthousiast worden als ik een preek over Romeinen 8 gehouden heb, maar mensen schieten in exact dezelfde gemeente in de stress bij een preek over geestelijk leven waarin we worden opgeroepen worden te stoppen met bepaalde dingen. “Je had Gods liefde meer moeten benadrukken of daarmee moeten beginnen!” Of: “Nu ben ik weer terug bij af!” Of: “Hier word ik veel te onrustig van!”

Juist de christen die weet dat hij door God geliefd is, hoeft niet elke keer te horen dat dit zo is. Accepteer dat je geliefd bent. Accepteer die waarheid altijd, leef daarmee, ook als die waarheid door deze of gene in twijfel getrokken wordt. Bovendien maken predikers fouten, en die moeten ze mogen maken.

Wat je ’s zondags te horen krijgt, hangt in de eerste plaats van de gekozen Bijbeltekst(en) af, niet van onze persoonlijke wensen.
Als ik Joram terechtwijs of straf, zou hij dit tegen mij kunnen zeggen: “Maar papa, kunt u, voordat u mij op de gang zet, niet even zeggen dat u van me houdt?”
Ik zal hem zeggen: “Mond houden, en zitten!”
Hij hoeft, helemaal naarmate hij ouder wordt, niet altijd te horen dat ik hem uit liefde aanpak.

Ik denk aan die Jezus die nergens een plek had om te kunnen rusten (Lucas 9, 58) en ondertussen wel zijn radicale boodschap over het koninkrijk van zijn Vader bewogen, geduldig en graag aan de mens bleef aanbieden.
Ook zie ik zijn leerlingen op weg gaan, zonder geld, zonder reistas, zonder extra kleren, zonder sandalen en stok. “Want”, had Jezus hun toevertrouwd, “een arbeider is het waard dat er in zijn onderhoud wordt voorzien.” (Matteüs 10, 9-11)

Ja, geld, altijd dat geld. Eens in de zoveel tijd komt dat terug. Is het niet vanaf de kansels en podia in de kerk dan wel in je eigen geweten.

De meeste christenen in Nederland zijn rijk, soms steenrijk. De meeste christenen hebben, meen ik, honderden euro’s op hun betaalrekening staan, en duizenden, ik denk zelfs bedragen met vier, soms zelfs vijf nullen op hun spaarrekening staan.
Hoe dien je daar nu mee om te gaan als je Jezus in je leven hebt leren kennen? Moet je dat geld “eigenlijk” allemaal weggeven? Of zou je er, als puntje bij paaltje komt, zonder moeite afstand van moeten kunnen doen? Hoe zit dat?

Jezus heeft geen duidelijke richtlijnen of wetten nagelaten. “Zo- en zoveel moet je jaarlijks doneren.” Hij heeft wel gezegd dat je niet én zijn God én Mammon – de geldgod – kunt dienen (Matteüs 6, 24). Ook heeft hij zijn leerlingen laten weten dat een rijke nog minder kans heeft het koninkrijk binnen te gaan dan een kameel die zich door het oog van een naald probeert te wringen. Deze uitspraak was zo schokkend dat zijn (rijke?) leerlingen niets anders konden zeggen dan: “Maar wie kan dan gered worden?” (Matteüs 10, 26)

Ergens is het logisch dat juist Jezus gaan strak omlijnde voorschriften heeft nagelaten. Het zal hem om onze intenties gaan, ons hart, niet om vastgestelde bedragen zoals we dat helaas in onze kerken hebben moeten regelen. (Ik begrijp het systeem, maar het heeft iets triests. Ik denk dat de eerste christenen zich om het Vaste Vrijwillige Bijdrage-systeem erg kwaad zouden maken.)
Toch weerhoudt het ontbreken van richtlijnen uit de mond van Jezus Paulus er niet van het volgende te schrijven, aan christenen die in de eerste eeuw van onze jaartelling in Efeze woonden.

Laat wie steelt niet meer stelen, maar eerlijk de kost verdienen door zelf hard te werken om iets weg te kunnen geven aan wie het nodig heeft. (Efeziërs 4, 28)

Ik had al zo’n voorgevoel! Het woordje ‘iets’ is er vast door een vertaler ingemoffeld die vreesde in plaats van aan zijn vertaalwerk te verdienen, er op achteruit te gaan… In het Grieks kom ik het woordje niet tegen.
Christenen leven, werken en verdienen geld om dat weg te kunnen geven aan hen die in nood zijn. En hoewel het dan nog steeds niet om het bedrag op zich gaat, zegt het wel iets als wij duizenden euro’s op onze rekeningen laten staan.

Ik denk dat we ons dan twee dingen moeten afvragen. In de eerste plaats of wij onszelf al eens getest hebben om, wat ons geld betreft, radicaal christen te zijn. Waarom houden wij veel geld achter, op de bank of in de kluis? Ik heb van huis uit meegekregen dat je altijd iets achter de hand moet houden, want de koelkast kan er zomaar mee ophouden. Oké, laten we op deze slak geen zout leggen, maar waarom houden wij zoveel geld achter dat we met gemak 50 gezinnen aan een vries-koel-combinatie kunnen helpen?

In de tweede plaats dienen wij ons af te vragen of wij ons (willen) inzetten om op zoek te gaan naar die plekken en die huizen waar de nood dusdanige vormen aanneemt dat we met ons geld kunnen doen waarvoor het in christelijke zin bedoeld is.

Ik geloof dat een radicale omgang met ons verdiende geld vreugde en ontspanning oplevert. Anders kan ik niet bedenken waarom Jezus alles, zelfs zijn eigen leven weggaf. Of zou de man die alle macht van de wereld had, ziek zijn geweest? Of gek?

Zo fietsten ze zonder geld en frisse kleren Nederland rond. Bidden, Bijbellezen, en dan gewoon kijken hoe je de dag doorkomt en waar je overnacht.
Op dit moment reizen ze door Europa, en beschrijven ze wat ze meemaken.

Alleen de term al, relaxed radicaal, spreekt me aan. Ik wil dat zelf ook zijn. Ik vind het ook een typisch christelijk levensmotto.
Ik merk – net als die jonge gasten die ongeveer net zo oud als ik zijn – dat die ontspanning volgt op de radicale keuze. Andersom lijkt me onmogelijk: je kunt niet ontspannen besluiten radicaal Jezus Christus te gaan volgen. Pas na een stevige confrontatie met die Jezus, die al je oude zekerheden, gewoontes en eventuele religieuze handelingen ontmaskert, verandert je manier van leven, waarop de ontspanning die Jezus zelf ook had, zal volgen.

Een van de jongeren schreef na een weekje christelijk-radicaal geleefd (lees: gefietst) te hebben: “Ik ben tot de ontdekking gekomen dat ik een week lang niet aan mijn bankrekening heb gedacht.”
Ontspanning (en geluk en vreugde) volgt op radicaliteit. En zal meer en meer samengaan.

‘worden als Jezus’ is absoluut hét kenmerk van de christen, maar wordt volgens mij een loze kreet als er niet radicaal gesproken, geschreven en geleefd kan worden.
Nieuwe inzichten en correcties horen daarbij.

Ik neem dan ook afstand van wat broer Douma met de GKv wil: terug naar ‘zijn’ kerk. Ik hoop dat hij het stokje durft over te geven aan de nieuwe generaties voorgangers en kerkleden die totaal anders in het leven staan, voordat de GKv helemaal leeglopen. Ik denk dat Douma met het leeuwendeel van zijn ideeën – onbewust – in het einde van de GKv berust. Maar het voert te ver om dit nu nader te verklaren en ik denk dat dat ook niet nodig is omdat hij, denk en hoop ik, alleen gehoor zal vinden bij die mensen die vanwege zijn opgebouwde status in de GKv bij voorbaat zijn kant kiezen. Hij zal weinig jongere mensen overtuigen omdat wat hij schrijft hen te bekend en te gedateerd in de oren zal klinken. Inhoud waarmee zo goed als elke GKv’er is opgegroeid, geeft geen beroering.
Het zal mij ook niet lukken, hoe goed ik ook mijn best doe, om Bert van Marwijk ervan te overtuigen het zogenaamde totaalvoetbal uit de jaren ‘70 te laten spelen. Dat is passé, de voetbaltijden zijn veranderd.

Terug naar de wet waarover we dus gewoon moeten kunnen praten.
Kijk, het gaat mij in de kern niet om het wel of niet voorlezen van de wet. Al doen we dat tien keer per week of per zondag, lekker belangrijk. Slechter zal een christen er echt niet van worden.
Ik denk alleen dat een christen ontspannen en radicaal kan leven wanneer Jezus’ onderwijs centraal komt te staan. Want via Jezus leer je de Vader veel duidelijker en beter kennen dan via het OT. Via het OT kom je nooit op Jezus’ radicale onderwijs uit, via Jezus daarentegen kun je het OT juist wel op waarde schatten.
Voor de duidelijkheid, ik zeg hiermee natuurlijk niet dat Jezus ongenoemd blijft in de GKv, want dat is absoluut niet waar en anders zou ik er ook niet lid kunnen blijven. Ik denk wel dat Jezus in menig gemeente structureel tekort is en wordt gedaan, met alle verschrikkelijke gevolgen van dien in het persoonlijk leven van de kerkleden.

Radicaal discipelschap komt in de verdrukking wanneer in de kerk meer een God-(de-Vader-)geloof wordt verkondigd dan een Jezus-geloof waarin, waarmee en waardoor we door zijn Geest de Vader leren kennen.
Haal Jezus (zo goed als) weg uit de OT-prediking (en dus ook uit de wet), en je loopt totaal vast met alle moorden die in het OT worden gepleegd, de zondvloed, de vloek en zegen op Kaïn en de eeuwige vloek op een volk als Amalek, de vele wetten en voorschriften, de discussies over scheppingsdagen en de sabbat/zondag, Micha 6:8, de oproep tot moord van de kinderen in Psalm 137, en de psalmisten die psalm-in-psalm-uit hopen dat hun vijanden door God vernietigd worden, om maar eens enkele voorbeelden te noemen.

Ik vrees, maar ik kan er naast zitten, dat veel christenen die gereformeerd zijn opgevoed wel veel met God (als almachtig Vader) hebben, maar geen persoonlijke band hebben opgebouwd met Jezus Christus, en zijn ‘functie’ beperken tot Kerst (hij is Gods Zoon), Golgota (mijn zonden zijn vergeven) en Pasen (ik heb eeuwig leven).
Met een dergelijk “geloof” lopen deze christenen het risico op Nikodemus te lijken, die de godheid van Jezus ook erkende (Johannes 3, 2), maar wel opnieuw geboren diende te worden (Joh. 3, 3).

Hoe Jezus wil dat wij ons leven invullen, wordt vaak van zondag tot zondag beperkt tot Gods wet die wel goed is, maar ook erg summier en daardoor weinig handzaam voor het leven van alledag.
Christenen hebben het onderwijs van Jezus en zijn Geest nodig. De letter van de wet voldoet niet, levert geen bekering en dus ook geen levensvreugde op.

Ik moet zeggen dat wat ik nu schrijf behoorlijk radicaal vind overkomen, vind je ook niet?
Dit zit allemaal achter mijn wens om de wet (wellicht voor een bepaalde tijd) uit de christelijke samenkomsten in de GKv te halen. Maar dat wil natuurlijk niet zeggen dat áls de wet eruit gehaald wordt, de GKv dan weer zuiver zal zijn, of iets dergelijks. Daarvoor is het inderdaad een veel te onbelangrijk issue.

Met vriendelijke groet,
David

ik begrijp je punt en ben het daar ook mee eens. Ik begrijp alleen niet dat we als christenen ook het morele leven niet bij Jezus Christus en zijn onderwijs over het nieuwe leven beginnen.

Bovendien hebben christenen als Paulus en Petrus dat nieuwe leven prachtig uitgewerkt. En wat te denken van Jakobus? Wist je dat zijn brief boordevol en soms letterlijke verwijzingen staat naar Jezus’ bergrede (en dus niet naar de wet, wat je misschien wel van de Jood Jacobus zou verwachten)?

Natuurlijk is er principieel niets mis met de voorlezing van Gods goede wet, maar het voelt ongeveer aan alsof je in een oude BMW (de wet) blijft rijden, terwijl er een nieuwere en betere versie voor je klaarstaat (Jezus en zijn onderwijs) waarin je de
kenmerken van de eerste versie zult herkennen.

Jezus helpt ons duidelijker en beter op weg richting zelfreflectie dan de korte wet van zijn Vader.

Ik vraag me zwaar af of de jongste generaties kerkleden de ernst van Gods wet meemaken als hun de duidelijke en ernstige verdieping van die wet structureel onthouden wordt.

Voorbeeld: Weinig mensen plegen een moord of overspel (zesde en zevende gebod) en de voorlezing daarvan zal dus weinig mensen wat doen. Laat staan dat zij zich zullen verootmoedigen. Hoogmoed ligt eerder voor de hand.
Maar lees Jezus’ uitwerking hiervan in Matteüs 5, 21-30 en de hele kerk zal het schaamrood op de kaken krijgen. En zich hopelijk kleinmaken voor Jezus, hun Heer.

Matteüs 5, 21-30 21 Jullie hebben gehoord dat destijds tegen het volk is gezegd: “Pleeg geen moord. Wie moordt, zal zich moeten verantwoorden voor het gerecht.” 22 En ik zeg zelfs: ieder die in woede tegen zijn broeder of zuster tekeergaat, zal zich moeten verantwoorden voor het gerecht. Wie tegen hen “Nietsnut!” zegt, zal zich moeten verantwoorden voor het Sanhedrin. Wie “Dwaas!” zegt, zal voor het vuur van de Gehenna komen te staan. 23 Wanneer je dus je offergave naar het altaar brengt en je je daar herinnert dat je broeder of zuster je iets verwijt, 24 laat je gave dan bij het altaar achter; ga je eerst met die ander verzoenen en kom daarna je offer brengen. 25 Leg een geschil snel bij, terwijl je nog met je tegenstander onderweg bent, anders levert hij je uit aan de rechter, draagt de rechter je over aan de gerechtsdienaar en word je gevangengezet. 26 Ik verzeker je: dan kom je niet vrij voor je ook de laatste cent betaald hebt.
27 Jullie hebben gehoord dat gezegd werd: “Pleeg geen overspel.” 28 En ik zeg zelfs: iedereen die naar een vrouw kijkt en haar begeert, heeft in zijn hart al overspel met haar gepleegd. 29 Als je rechteroog je op de verkeerde weg brengt, ruk het dan uit en werp het weg. Je kunt immers beter een van je lichaamsdelen verliezen dan dat heel je lichaam in de Gehenna geworpen wordt. 30 En als je rechterhand je op de verkeerde weg brengt, hak hem dan af en werp hem weg. Je kunt immers beter een van je lichaamsdelen verliezen dan dat heel je lichaam naar de Gehenna gaat.

Met vriendelijke groet,
David

Zelf lees ik de wet liever ook niet voor als ik in een kerkdienst voorga. Dat heeft niets te maken met de wet an sich, want die is rechtvaardig, heillig en goed (Paulus). De reden dat ik de wet niet lees, komt hierop neer dat ik erop sta dat in een christelijke samenkomst Jezus Christus centraal staat.

Met de wekelijkse voorlezing van de wet wordt de indruk gewekt dat de mens zichzelf alleen door die woorden kan leren kennen. Omdat de wet tot de dood leidt (Paulus) komt de hoorder er via de wet telkens weer achter dat zijn eigen leven het eeuwige leven niet heeft. De wet schreeuwt daarom om Christus, op wie menig predikant na de voorlezing ook uit komt. Al gebiedt de eerlijkheid te zeggen dat menig predikant het ook slechts bij Jezus’ samenvatting van de wet houdt of het gedeelte over Jezus en genade qua tijd en aandacht in schril contrast laat staan met die wet.
Zo wordt Jezus én de hoorders mijns inziens zwaar tekort gedaan.

Kritiek op het mijden van van de wetsvoorlezing is vaak dat de verootmoediging op de tocht komt te staan of wordt gebagatelliseerd. Die kritiek is eenvoudig te weerleggen.
De mogelijkheid tot verootmoediging valt of staat namelijk niet met het voorlezen van de wet. Iemand als Petrus is daar een voorbeeld van.
Toen Petrus nog maar net kennis had gemaakt met Jezus’ grootheid viel hij op zijn knieën en zei hij: “Ga weg van mij, Heer, want ik ben een zondig mens.” (Lucas 5,8)
Via Jezus leert de mens zichzelf net zo goed kennen – en nog beter ook!

Dat Paulus in zijn brief aan de Romeinen de wet gebruikt om zijn hoorders een spiegel voor te houden, heeft m.i. met die hoorders zelf te maken. Paulus schrijft zijn brief (hoofdzakelijk) aan Joden die zich bekeerd hebben tot het geloof in Christus, maar natuurlijk nog wel met de vraag zitten wat ze met die wet (en het Oude Testament en Israël) aan moeten.
Paulus legt in geuren en kleuren uit dat het met het oude verbond gedaan is zonder dat oude verbond af te kraken. Hij schat dat oude verbond op waarde om vervolgens het nieuwe verbond in Christus hoger te taxeren.

Met anderen zie ik daarom niet in dat Nederlandse christenen wekelijks via de Oudtestamentische weg naar Christus moeten komen. Wij zijn geen Joden, en hoeven ook niet in die cultuur te kruipen om ons klein te kunnen maken voor de Heer.
We hoeven niet elke week te ver in de jaartelling terug door ons steeds als Israëlieten voor te doen. We zijn Jezus-christenen en spiegelen ons graag aan hem.

(Dit probleem wordt de laatste jaren opgevangen door de wet op nieuwtestamentische wijze voor te lezen. Je bent niet uit Egypte bevrijd, maar in Christus verlost. Dat is al beter, maar een onnodige omweg.)

Nogmaals, de wet is goed en er moet dus ook gewoon – maar dat is op het hele Oude Testament van toepassing – over gemediteerd en gesproken worden. Ook Jezus schaft ‘m niet af. Hij verdiept hem juist door regelmatig te zeggen: “Er staat geschreven [...], maar ik zeg tegen jullie [...].”
Deze uitspraken bevestigen wat Jezus is komen doen. Hij verlaat de oude, bekende patronen (wat hem de kop kost) en zet zichzelf in het middelpunt van Israël en zelfs de wereld (wat mogelijkheid tot redding betekent, ook voor Nederlanders).

Door Jezus Christus wekelijks te ontmoeten en zijn uitspraken te overdenken, wordt de hoorder nog dieper geraakt. En dat is niet zo gek. Een leerling luistert liever naar en gehoorzaamt eerder zijn leraar dan een schoolreglement.

Vanmiddag kwam hij bij mij op kennismakingsbezoek, nadat we gisteren al een poos aan de telefoon hadden gekletst. Ik vond het een erg leuk gesprek met een toffe vent met verstand van zaken.

Wat gaat er gebeuren? Drie of vier keer per jaar gaat een cameraploeg met mij mee naar een wedstrijd. Wellicht twee camera’s langs de lijn, een op mij en een ander op de spelers. Waarschijnlijk krijg ik een microfoon opgespeld, zodat alles wat ik zeg en wat tegen mij gezegd wordt, wordt geregistreerd. Spannende tv natuurlijk waarin de kijker hopelijk wordt meegenomen.

Ook worden er opnames bij mij thuis, tijdens m’n studeerwerk, en misschien ook wel tijdens een door mij geleide kerkdienst gemaakt. We zullen zien wat Martijn van plan is.
Doel van de documentaire (De dertiende man is de toepasselijke naam) is dat de kijker een inkijk krijgt in het amateurvoetbal, door de ogen van de amateurscheidsrechter. Wat doet de sfeer met de scheids? Wat vindt hij van die sfeer? Wat zijn de drijfveren en zijn normen en waarden die hij al dan niet wil overdragen of uitstralen?

Als het allemaal gaat lukken wordt de film in het najaar van 2011 uitgezonden op het genoemde festival. Een jaar later krijgt Nederland hem te zien, bij de VPRO.

Ik vind het leuk en spannend tegelijk, en werk graag aan dit project mee. De eerste draaidag zal begin september plaatsvinden.

Daarom nu even over de meest besproken leidsman van de afgelopen week. Heel Nederland viel over het optreden van Howard Webb tijdens de WK-finale. Ik vond hem niet top maar wel acceptabel fluiten. Hij zag zo goed als alle overtredingen, alleen paste hij m.i. niet altijd een passende straf toe (Iniesta had minimaal geel moeten krijgen na het ‘naduwen’ op Van Bommel). Maar ik vond het wel mannelijk dat hij Robben niet zijn tweede gele kaart gaf nadat hij de bal, na fluitsignaal, in het Spaanse doel schoot. Johan Cruijff noemt dat een “te persoonlijke interpretatie van de spelregels”, ik vind dat getuigen van klasse en ervaring.

Dat Webb niet zag dat Nederland een corner moest krijgen, lag niet aan hem (maar aan zijn assistenten, vooral de vierde). Webb stond goed (goed zicht op de meeste spelers en op zijn assistent) en precies in zo’n positie dat de van richting veranderde trap voor hem niet zichtbaar kon zijn.

Het enige wat ik erg storend aan Webb’s manier van leiden vind is dat hij spelvertragend fluit. Hij neemt soms meer dan een minuut (!) de tijd om een muur goed te zetten of al prekend en met veel herhalende gebaren spelers te vermanen. Ik begrijp dat hij en veel van zijn collega’s dat deden, want zo houd je eenvoudiger de controle over de wedstrijd, geef je boze spelers de gelegenheid weer onder het kookpunt te komen, en kom je ook zelf regelmatig op adem. Maar het komt het (schouw)spel niet ten goede.

Terug naar mijn eigen prestaties.
Ik begon vorig jaar augustus in de START-groep, promoveerde in januari 2010 naar groep 4 (mocht groep 5 dus overslaan) en eindigde van de 86 scheidsrechters in die groep als eerste met een score van 100%!
Toch ben ik niet gepromoveerd naar groep 3 (de nummers 2 t/m 7 wel) omdat ik, zo kreeg ik te lezen, nog maar net over was van de START-groep. Snel promoveren zit er bij de KNVB dus toch nog niet in.

Ik heb natuurlijk een nette maar verontwaardigde mail richting het bondskantoor gestuurd, ben een dag later teruggebeld waarin de situatie werd uitgelegd. Ik had maar twee rapportages achter mijn naam staan (maar ja, de nummer twee die wel promoveerde eentje meer). Een daarvan was een laag cijfer (een 8.1), maar het laagste cijfer wordt in de eindranking altijd ongedaan gemaakt. Het tweede cijfer was ook niet echt hoog (een 8.88), maar wel het hoogste cijfer dat door die betreffende (en blijkbaar strenge) rapporteur in het afgelopen seizoen gegeven is. In het goede KNVB-systeem dat met relatieve scores werkt – de ene rapporteur is milder of strenger dan de ander – scoorde ik daarom 100%, waardoor ik als eerste eindigde.

Mij werd toegezegd dat ik aan het begin van het komend seizoen snel meer rapportages krijg. Dat werd me in januari ook toegezegd, dus enigszins wantrouwend ben ik wel, maar laat ik er gewoon op hopen.

Het komend seizoen moet blijken of de score van 100% een gelukkig incident was, of dat ik echt onder de betere scheidsrechters val.
Ik hoop het en heb er nu al zin in.

Drie voorbeelden.
De reden waarom bananen krom groeien, zo las ik ergens, is niet dat omdat zij naar het zonlicht ombuigen. Bananen hebben daarentegen de originele eigenschap niet aan de zwaartekracht onderhevig te (willen) zijn. Ze hangen, maar laten hun kop niet hangen. Ze groeien, als bloemen, omhoog.
Aldus onderzoek. Nu de vraag: laat deze kennis je verwondering om de natuur toenemen, of weet je, nu je dit antwoord leest, genoeg? Doet dit je iets, of is het gewoon een nieuw, grappig feitje?

De medische wereld lijkt steeds dichterbij het antwoord te komen naar de oorzaak en het begin van leven. Vooralsnog is het niet gelukt te bewijzen waarom een samengeklonterde ei- en zaadcel op een goede dag gaat kloppen. Stel nu dat het de knappe koppen wel gaat lukken, wat zal dat resultaat dan teweegbrengen?
Ik denk dat de meeste mensen een soort berusting of opluchting zullen ervaren. ‘Het wonder is verklaard. De verwondering kan dus de ijskast in.’

Het doelpunt van Iniesta wordt uitvoerig geanalyseerd (’Pech’, ‘Naïef verdedigd’) en gebagatelliseerd (’Het had totaal anders gelopen als we dertig seconden eerder wèl een corner hadden gekregen’). De heren analytici weigeren gewoon hun mond te houden en hun bewondering uit te spreken over een uitstekende assist en dito afronding.
De analyse dient te vaak het eigenbelang in plaats van het eigenlijke doel: eindeloze verwondering.

Zie hier het Nikodemus-probleem waarmee mijns inziens ook veel christenen te kampen hebben.
Nikodemus had van zijn geloof een systeem gemaakt, waarin die nieuweling Jezus niet paste. Angstvallig laat hij Jezus weten dat hij en zijn medejoden ‘weten dat u een leraar bent die van God gekomen is, want alleen met Gods hulp kan iemand de wondertekenen doen die u verricht’.
Nikodemus en de zijnen hebben Jezus’ manier van spreken en doen geanalyseerd. Maar ze kunnen niets met hem, hebben niets met hem. Hij past niet in hun manier van denken over Schrift en traditie.

Hoeveel kerkgangers worstelen vaak onbewust ook niet met dit probleem? Ze kennen de naam Jezus, weten dat hij de betrekkingen tussen God en mens weer mogelijk heeft gemaakt, maar het is niet meer dan een theorie, een analyse van de Bijbel, een geloofssysteem waarin geloof net zo goed verwijderd of tussen aanhalingstekens gezet kan worden. Want veel geloof is voor dit systeem niet nodig. Het gegeven dat God in Jezus op aarde moest komen is net zo logisch als dat je een fietspomp moet gebruiken om een band op te pompen.
Geen kerkganger zal het beamen, maar voor velen is Jezus niet meer dan een fietspomp. Een dood element die pas levend en bruikbaar wordt als je ‘m nodig hebt of als je het toevallig of in georganiseerde vorm over hem hebt.

Jezus gaat dan ook niet met Nikodemus in discussie. Hij zegt: ‘Tenzij iemand opnieuw (letterlijk: van bovenaf) geboren wordt, zal hij het koninkrijk van God niet zien.’

Zolang Jezus geen werkelijkheid voor ons is, zolang wij hem niet in ons laten leven, zolang hij niet zo belangrijk is als dagelijks brood en water, zolang hij onze geest niet vult met zichzelf en een geest van hemelse geheimen en beloftes, staan we nog met minimaal één baan in deze wereld en leven we nog als gewone aardse mensen die net als ieder ander op natuurlijke wijze is geboren.
Zolang we niet van bovenaf geboren zijn, zullen we Jezus’ doen en laten wellicht blijven onderzoeken en analyseren met geheel ons verstand en een acceptabel deel van onze krachten, maar we zullen hem onmogelijk lief kunnen hebben met ons hart en onze ziel.

Dit zijn de twee geheimen als je Jezus de ik-persoon laat zijn:

1. In de psalm staan met de regelmaat van de klok verzen die toepasbaar zijn op (belangrijke) gebeurtenissen uit Jezus’ leven.
2. Dat wat Jezus bidt, heeft hij volmaakt uitgevoerd en waargemaakt. Als christen wil ik deze Jezus, de waarheid, volgen en toegroeien naar zijn volmaaktheid.

1. OVER JEZUS ZELF

‘Gelukkig wie de volmaakte weg gaan
en leven naar de wet van de HEER,
gelukkig wie zijn richtlijnen volgen,
hem zoeken met heel hun hart.
Zij bedrijven geen onrecht,
maar gaan de wegen die hij wijst.’ (vers 1-3)

‘Uw belofte heb ik in mijn hart geborgen,
zo zal ik niet tegen u zondigen.’ (vers 11)

‘Mijn lippen hebben uitgesproken
wat uw mond ons voorschreef.’ (vers 13)

‘Wees goed voor uw dienaar – dan zal ik leven
en mij houden aan uw woord.’ (vers 17)

‘Ik ben een vreemdeling op aarde,
verberg uw geboden niet voor mij.’ (vers 19)

‘Leer mij goed oordelen en onderscheiden,
ik heb vertrouwen in uw geboden.’ (vers 66)

‘Wie u vrezen zien mij met blijdschap,
in uw woord heb ik mijn hoop gesteld.’ (vers 74)

‘In eeuwigheid zal ik uw regels niet vergeten,
daardoor houdt u mij in leven.’ (vers 93)

2. JEZUS ALS TWAALFJARIGE JONGEN IN DE TEMPEL

‘Hoe kan wie jong is zuiver leven? Door zich te houden aan uw woord.’ (vers 9)

3. DE DUIVELSE BEPROEVINGEN IN DE WOESTIJN

‘Neig mijn hart naar uw richtlijnen
en niet naar winstbejag.
Houd mijn ogen af van wat leeg is,
laat mij uw wegen gaan, en leven.’ (vers 36-37)

‘Uw woord is een lamp voor mijn voet,
een licht op mijn pad.’ (vers 105)

‘Uw woord is volkomen zuiver,
uw dienaar heeft het lief.’ (vers 140)

4. JEZUS IN ZIJN VELE DISCUSSIES MET DE FARIZEEËN

‘Ik ben verstandiger dan al mijn leermeesters,
want ik overdenk uw richtlijnen,
ik heb meer inzicht dan ouderen,
want uw regels volg ik op.’ (vers 99-100)

5. JEZUS IN GETSEMANÉ, EEN DAG VOOR ZIJN DOOD

'Mijn ziel ligt neergedrukt in het stof,
laat mij leven zoals u hebt beloofd.' (vers 25)

'Mijn ziel schreit van verdriet,
richt mij op zoals u hebt beloofd.' (vers 28)

'Wijs mij, HEER, de weg van uw wetten,
dan volg ik die tot het einde toe.' (vers 33)

'Houd spot van mij af: die beangstigt mij,
maar uw voorschriften maken mij gelukkig.' (vers 39)

'Al zetten rondom mij zondaars hun strikken,
uw wet vergeet ik niet.
Midden in de nacht sta ik op en loof u
om uw rechtvaardige voorschriften.' (Vers 61-62)

'Voor ik vernederd werd, tastte ik mis,
nu houd ik mij aan uw woord.' (vers 67)

'Hoeveel dagen nog telt het leven van uw dienaar,
wanneer zult u mijn vervolgers berechten?' (vers 84)

'Mijn leven is voortdurend in gevaar,
maar uw wet vergeet ik niet.
Zondaars hebben voor mij een net gespannen,
maar ik wijk niet af van uw regels.' (vers 109-110)

'Met hart en ziel ben ik bereid
uw wetten uit te voeren,
eeuwig, tot het einde toe.' (vers 112)

'Sta mij bij, dan zal ik gered zijn,
altijd houd ik uw wetten voor ogen.' (vers 117)

'Ik huiver van angst voor u,
uw vonnissen wekken mijn vrees.' (vers 120)

'Ik heb altijd gedaan wat recht is en wettig,
geef mij niet over aan mijn onderdrukkers.
Waarborg het geluk van uw dienaar,
sta niet toe dat hoogmoedigen mij verdrukken.' (vers 121-122)

'Al ben ik in nood en dreigt er gevaar,
uw geboden verheugen mij.' (vers 143)

'Nog voor het morgenlicht roep ik om hulp,
in uw woord stel ik mijn hoop.
In de uren van de nacht houd ik mijn ogen geopend
en overdenk ik uw woord.
Luister goedgunstig naar mijn stem,
houd mij in leven, HEER, u bent rechtvaardig.
Mijn sluwe vervolgers zijn nabij,
ver zijn ze afgeweken van uw wet.' (vers 147-150)

'Met velen zijn mijn vervolgers en belagers,
toch wijk ik van uw richtlijnen niet af.' (vers 157)

'Ik verwacht dat u mij redt, HEER,
uw geboden zal ik volbrengen.' (vers 166)

'Laat mijn hartenkreet u bereiken, HEER,
geef mij inzicht zoals u hebt beloofd,
laat mijn smeekbede tot u doordringen,
bevrijd mij zoals u hebt toegezegd.' (vers 169-170)

'Ik dwaal rond als een verloren schaap.
Zoek uw dienaar,
want ik vergeet uw geboden niet.' (Vers 176)

6. JEZUS VOOR PILATUS

‘Laat mij voortgaan op een ruime weg,
want steeds zoek ik uw regels.
Dan kan ik zelfs voor koningen getuigen
van uw richtlijnen, zonder schaamte.’ (vers 45-46)

7. JEZUS VOOR DE GEESTELIJKE LEIDERS VAN ISRAËL, HET SANHEDRIN

‘Al spannen machtigen tegen mij samen,
uw dienaar blijft uw wetten overdenken.’ (vers 23)

‘Hoogmoedigen beschuldigen mij vals,
maar ik volg uw regels, met heel mijn hart,
gevoelloos als vet is hun hart,
maar ik verheug mij in uw wet.’ (vers 69-70)

‘Zondaars zijn uit op mijn ondergang,
maar uw richtlijnen geven mij inzicht.’ (vers 95)

8. JEZUS EN HET KRUIS

‘Laat mij, HEER, uw trouw ervaren,
red mij, zoals u hebt beloofd.
Dan kan ik antwoorden wie mij bespot,
want ik vertrouw op uw woord.’ (vers 41-42)

‘Dit is de troost in mijn ellende:
dat uw belofte mij doet leven.
Al lachen de hoogmoedigen mij ook uit,
ik wijk niet af van uw wet.’ (vers 50-51)

‘Het was goed voor mij dat ik vernederd werd,
zo leerde ik uw wetten kennen.’ (vers 71)

‘Ik weet het, HEER,
uw voorschriften zijn rechtvaardig,
en u vernederde mij in uw trouw.
‘Moge uw liefde mij vertroosten,
zoals u aan uw dienaar hebt beloofd.
Heb mededogen met mij, en ik zal leven,
uw wet verheugt mij.
Laat de hoogmoedigen beschaamd staan,
zij doen mij kwaad met hun leugens,
maar ik overdenk uw regels.’ (vers 75-78)

‘Mijn ziel smacht naar de redding die u brengt,
in uw woord heb ik mijn hoop gesteld.
Mijn ogen smachten naar uw belofte,
wanneer zult u mij troosten?’ (vers 81-82)

‘Ik ben zo diep vernederd,
houd mij in leven, HEER, zoals u hebt beloofd.’ (vers 107)

9. JEZUS IN HET KONINKRIJK VAN ZIJN VADER

‘Zondaars, ga weg van mij!
Ik wil de geboden volgen van mijn God.’ (vers 115)

‘Redding blijft ver van de zondaars,
want uw wetten zoeken ze niet.’ (vers 155)